‘Vrije wil’
Bij een etentje met mijn schoonfamilie vanavond begonnen we te discussiëren over ‘vrije wil’. Mijn schoonbroer, die psychologie gestudeerd heeft en dus veel verstandiger is dan mij, stelde dat de mens geen vrije wil heeft, dat de mens gedreven wordt door een heleboel factoren zoals opvoeding, genetische erfenissen, cultuur, etc. Volgens hem zijn wij enkel een ‘effect’ van externe factoren. Wij beslissen niets zelf, onze omgeving beslist gezien wij het product zijn van onze omgeving.
Ik kon zijn idee wel begrijpen maar kon mij met die stelling niet vereenzelvigen. Ik geloof nog steeds stellig dat je als mens toch een beetje uw lot kan sturen. Dat een mens niet zomaar berust in zijn lot als effect van zijn omgeving. Er zijn duizend en één externe factoren, en toch kiest elk mens uit al die invloeden, een aantal zaken eruit en vormt zo zijn persoonlijkheid. Die keuze zal zeker beïnvloed zijn door alweer externe factoren maar de keuze zelf wordt toch gemaakt. Die keuzes maken is in mijn ogen een ‘vrije wil’ hebben.
Wij hebben er bijvoorbeeld voor gekozen om een huisje te kopen in Welden. Evengoed kon ik of F of wij samen ervoor kiezen onze biezen te pakken en te gaan wonen in een land waar we nooit van gehoord hadden in een cultuur waar we geen enkele affiniteit mee hebben. Dat is dan toch vrije wil, of niet? Of is mijn interpretatie van ‘vrije wil’ gewoon anders dan die van mijn schoonbroer?
Volgens schoonbroer, zou de mens, bij het inzien dat zoiets als vrije wil niet bestaat, de gedachte dat hij controle heeft over zijn leven, moeten laten varen. Dit zou hem dan angstig maken. Daarom geloven mensen maar liever dat ze een vrije wil hebben.
En inderdaad, de gedachte dat ik geen controle heb over mijn leven, boezemt mij angst in. Dus, ergens diep in mijzelf weet ik wel dat hij een punt heeft maar anderzijds weet ik ook dat, mocht ik andere keuzes gemaakt hebben, mijn leven er helemaal anders zou uitzien. En ik ben ervan overtuigd dat een aantal van die keuzes heel bewust waren en dus uit vrije wil waren.
Die keuze om ergens anders te gaan wonen is dan wel nog altijd ingebed in een bredere (disciplinerende) structuur. Om een voorbeeld te geven: het concept ’samenwonen’ overheerst in onze samenleving; ‘t is dan niet onlogisch dat het merendeel van de mensen effectief gaan samenwonen. De plaats waar je dat kan doen is op voorhand bepaald door politieke en beleidsmatige beslissingen – verkavelingen zijn vastgelegd, je kunt niet op zomaar om het even welke plek een huis bouwen. Dat ge precies dát huis ‘gekozen’ hebt, heeft ook te maken met de ligging, uw budget, uw werk, enzovoort. In hoeverre is dat dan een rationele keuze? ‘k Denk dat ge dat dus ruimer moet zien.
Anderzijds vind ik het niet productief om over ‘onvrijheid’ te spreken. Zoals ge zelf schrijft: iedereen geeft zelf betekenissen aan vanalles en nog wat. Natuurlijk zijn die betekenissen voor een stuk bepaald door omgeving en opvoeding, maar ‘t is ook niet dat we allemaal hetzelfde denken eh – anders zouden we hierover ook niet kunnen discussiëren. Ten andere: moest ik ervan overtuigd zijn dat ik enkel een (overigens willekeurig) ‘effect’ was, dan kon ik evengoed meteen zelfmoord plegen. Welke zin zou ik immers nog aan het leven kunnen geven? En dat is precies het punt: mensen zijn zingevers. De angstgedachte dat ik geen controle zou hebben over mijn leven is bij mij onbestaand, aangezien ik maar al te goed besef dat er disciplinerende mechanismen zijn MAAR dat machtsverhoudingen niet absoluut/statisch zijn en je er tegelijk (door erover te spreken bijvoorbeeld, of door meningen met elkaar te delen) aan kunt ontsnappen.
Eerlijk gezegd: psychologie kan inhoudelijk waardevol zijn, maar is (in effecten!) bij uitstek disciplinerend. Ze construeert de abnormaliteit en duwt mensen in kottekes. Wetenschap is in elk geval geen waarheid (althans zeker wat de sociale wetenschappen betreft).
‘t Is eigenlijk meer iets om bij alcoholische dranken te bespreken :) ‘k Ga stoppen vooraleer ge denkt dat ik een vijs ontbreek. Maar als u dat allemaal interesseert, moet ge eens wat zaken lezen van Michel Foucault. Er staan een aantal links in mijn del.icio.us-dinges, maar een goeie plek om te beginnen is theory.org.uk. Wreed plezant en interessant.
Een stukje uitleg van de auteur van de website (een prof in cultural studies):
“I like the idea that identities aren’t fixed, that power differences change in different situations, that your destiny and power and life are not determined by a few supposedly descriptive ‘facts’ about yourself such as gender, class, ethnicity, age and so on. I much prefer the idea that these are relevant but don’t determine anything; that it’s more to do with how individuals choose to behave and to utilise techniques available to them. This is a more attractive model of how the world is in personal terms — because nothing is fixed, people are not limited into ‘roles’ — and also, in a way that’s not wholly separate, in theoretical terms, because it simply makes more sense. So it’s cool.”
In naam van Julie, wiens weblog ik als een goede huisvader zou moeten onderhouden, bied ik mijn diepe verontschuldigingen aan dat jouw reactie 10 dagen na datum pas op de site verschijnt.
Het was me ontgaan dat langere commentaren eerst moeten gemodereerd worden.
Hello! Good Site! Thanks you! xyhjqrwfbluli
begint eerst eens een definitie te geven wat “vrije wil” is! Met welke factoren , beinvloedingen wordt er allemaal rekening gehouden vooraleer men de zogenaamde vrije keuze maakt? Het gaat er vooral om dat het voor ieder een compromis is waar ieder zich in vindt. Per definitie maakt men zogenaamd geen negatieve keuze en blijkt ze achteraf pas eventueel negatief te zijn, wat ook al een interpretatie is van het moment. Wat vandaag als negatief ervaren wordt , wordt misschien later niet als zodanig ervaren. Het zijn meestal depressieve mensen die het allemaal nogal negatief voorstellen . Volgens mij bestaat er niet iets als een vrije wil in de echte zin van het woord “vrije” Het wordt al beinvloed van bij het begin van de concipiëring.